HAERLEM NIEUWS   november / december  2025   Historische Vereniging Haerlem voor een online versie: klik hier

Uit De Hoofdwacht     November / December 2025 Het is alweer november en de herfst is duidelijk ingetreden! We waren natuurlijk verwend met een lange nazomer, maar nu zijn de herfstbuien duidelijk aanwezig. Terugkijkend op de laatste twee maanden is er weer het nodige gebeurd. De publicatie over de Barteljorisstraat van de hand van de Historische Werkgroep is op 11 september in een volle Waalse Kerk door de werkgroep zelf gepresenteerd en op 24 september is het boekje door de winkeliers uit de Barteljorisstraat na sluitingstijd aan wethouder Floor Roduner feestelijk overhandigd. De Open Monumentendagen waren weer een succes.  Lees verder

         

Uitnodiging voor onze Nieuwjaarsbijeenkomst 6 januari 2026   Uit de oude doos (1981) Receptie na de officiële opening van de gerestaureerde Janskerk en het verbouwde gemeente archief op de binnenplaats bij de Janskerk. (bron Noord-Hollands Archief)   Op dinsdag 6 januari zal in het Noord-Hollands Archief onze traditionele Nieuwjaarsbijeenkomst plaatsvinden. Dit keer heeft de bijeenkomst een bijzonder en feestelijk karakter aangezien dit de start van ons jubileumjaar betekent! Naast de gebruikelijke terugblik op 2025 en zal ook uitleg worden gegeven over onze jubileumactiviteiten, zoals de tentoonstelling, een symposium voor de historische verenigingen in Noord-Holland en bijzondere lezingen. De bijeenkomst begint om 17.00 uur (inloop vanaf 16.30 uur). Komt allen om het glas te heffen op onze jubilerende Historische Vereniging en uiteraard elkaar Gelukkig Nieuwjaar te wensen! Het Bestuur N.B. Opgeven voor deze bijeenkomst is noodzakelijk, o.a. in verband met de catering.   Aanmelden

MUSEUM NACHT KIDS in de Hoofdwacht     Op zaterdagavond 4 oktober mocht de Hoofdwacht maar liefst 547 bezoekers ontvangen: door heel Haarlem heen openden de musea hun deuren voor de kinderen en ook de Hoofdwacht was van de partij: Museum Nacht Kids. Met maar liefst 20 (!) vrijwilligers werd het thema “Beestenboel” uit de doeken gedaan. Verschillende tijdsperioden kregen extra aandacht. In de kelder kwam het jaar 1730 in de schijnwerpers: veel exotische dieren, meegenomen van verre reizen, hadden extra aandacht nodig: welk dier paste goed naast welk ander dier? In de andere ruimte beneden kon het jaar 2025 met een online dolfijnenrace niet ontbreken – maar wat een verrassing, de “line” was een touwtje waarmee de dolfijntje opgerold moesten worden… In de Coornhertzaal kwam het jaar 1972 tot leven: de Flower Power, en de zoektocht naar je “innerlijke dier”… In de Tademakamer kwamen ten slotte de paardenraces in de Haarlemmer Hout, 1840, heel luidruchtig tot leven: de kinderen hebben menig gokje gewaagd! Al met al kan het team De Jonge Muggen op een zeer geslaagde Museumnacht terugkijken: Aad, Andrea, Annelies, Emmy, Ingrid, Helma en Corrie (die na een langdurige ziekteperiode even om het hoekje kon kijken) en de vele vrienden/vrijwilligers.

Straatbibliotheekjes     Kijk, zoals op deze foto hoeft het niet, maar werkt u mee aan de actie om via straatbibliotheekjes onze oude jaarboeken te verspreiden en zo nieuwe leden te werven? De ervaring is dat ze volop meegenomen worden én er hebben zich de laatste maanden heel wat nieuwe leden aangemeld! Nu de Hoofdwacht grotendeels gesloten is en het dus moeilijk is om aan die oude jaarboeken te komen, heb ik een behoorlijke voorraad mee naar huis genomen en zo zijn ze (na afspraak) bij mij thuis, vlakbij de Haarlemmer Hout, af te halen. Als u mij een mailtje stuurt met uw telefoonnummer, bel ik op om een afspraak te maken! Hopelijk begint ons jubileumjaar, 2026 – 125 jaar HVH, met heel veel leden! Machteld Tilanus

Introductie van de geschiedenis over de Barteljorisstraat   De Historische Werkgroep heeft op 1 september 2025 een boekje over de Barteljorisstraat uitgebracht. Het boek werd op donderdag 11 september 2025 in de Waalse kerk met zo'n 120 bezoekers formeel geïntroduceerd.

De aanvankelijke inschatting was, dat bij de introductie slechts een bezoekersaantal van 50 personen zou verschijnen. De overweldigende belangstelling van zo'n 120 aanmeldingen heeft de organisatoren doen uitwijken naar de Waalse kerk. Veel dank is daarbij verschuldigd aan Michaëla Bijlsma, Jan Boelhouwer, Klaas de Jong en Boudewijn van Os die voor een perfect verlopen introductie hebben gezorgd. Het eerste exemplaar van het boekje werd door Jan Boelhouwer aangeboden aan Frits Nieuwstraten, bestuurslid van de ‘Stichting Corrie ten Boomhuis’; het museum in de Barteljorisstraat. De Barteljorisstraat te Haarlem, in Nederland vooral bekend door het bordspel Monopoly, kent een lange geschiedenis. Van de eerste boerennederzettingen aan de Herenweg, die over de strandwal liep van Egmond tot aan Den Haag, tot aan de gezellige winkelstaat tussen het treinstation Haarlem en de Grote Markt van nu.

Klaas de Jong, een van de auteurs van het boekje, vertelde op een boeiende wijze over de inhoud en het ontstaan van het boekje.   Welke rol heeft de Barteljorisstraat gespeeld in de historie van Haarlem? Wie waren de bewoners van de Barteljorisstraat door de eeuwen heen? Welke functies hebben de gebouwen in de straat gehad en wat is daar nu nog van terug te vinden? Mede door de bijdrage van de "Vrienden van het Noord-Hollands Archief" kon het boekje worden uitgegeven. Bijzonder aan deze publicatie was de samenwerking met de winkeliersvereniging van de Barteljorisstraat. De winkeliers zagen in het boekje een mooie promotie van hun winkelstraat en combineerden deze met een tweede presentatie op 24 september, bij het beeldje van Malle Babbe. Tijdens de presentatie kondigde Frank Bakker namens de winkeliers tevens de start aan van de vergroening van de straat. Frank Nivard sprak tijdens de bijeenkomst over de samenwerking tussen winkeliersvereniging en de Historische Vereniging Haerlem en de totstandkoming van het boekje. Het boekje werd bij deze gelegenheid overhandigd aan wethouder Roduner.

Het boekje is voor €12,50 te koop bij diverse winkels in de Barteljorisstraat, de betere boekhandels in Haarlem en bij het ABC Architectuurcentrum. Voor leden van de Historische Vereniging is het boekje te koop voor €10,- in De Hoofdwacht, of in Wolstraat 4. (Wel graag eerst even bellen voor een afspraak, 06-50257165)

Het tweede seizoen van de podcast  ’t Sant Erover.   Opnames voor de aflevering over de Barteljorisstraat met de historische werkgroep.    Bianca en Wouter zijn sinds september bezig met de opnames voor het tweede seizoen van hun podcast ’t Sant Erover. Dit seizoen staat in het teken van iconen: gebouwen, bedrijven en plekken die een belangrijke rol hebben gespeeld in de ontwikkeling van Haarlem tot de stad die we vandaag kennen. De eerste aflevering over de Bakernesserkerk, met Maarten Enderman, is nu online te beluisteren. Binnenkort volgt een aflevering over de Barteljorisstraat, in samenwerking met de Historische Werkgroep. Luisteren kan via Spotify, Podimo, Apple Podcasts en YouTube.

Een glas-in-lood atelier uit de 17e eeuw van Vincent van der Vinne   Glas-in-lood onder de aandacht   In Haarlem zijn door de eeuwen heen niet alleen in kerken, maar ook in overheidsgebouwen en particuliere huizen glas-in-loodramen aangebracht die een beeld geven van vakmanschap, creativiteit en kleur. Deze panden worden momenteel door de werkgroep glas-in-lood, onderdeel van de werkgroep Gerbrands, geïnventariseerd om uiteindelijk als een “glas-in-lood-routeplanner” gebruikt te kunnen worden.

Bent U een Haerlem-lid, met “interesse in glas-in-lood” en zou U mee willen werken aan de inventarisatie neem dan mailcontact op met Has Kuijpers of bel 06 21615775 en Gerard Moolenaars of bel 06 53148561, zij zullen U graag te woord staan.

Glas in loodraam “stedenmaagd” van Roelf Gerbrands   Aanleiding voor deze inventarisatie is de tentoonstelling in 2027 over het werk van de veelzijdige Haarlemse Kunstenaar R. G. Gerbrands die van begin mei tot en met eind september 2027 te zien is in De Hoofdwacht. Op het gebied van glas-in-lood ontwierp hij o.a. acht ramen voor de Remonstrantenkerk aan de Oranjekade te Haarlem, voor het stadhuis te Haarlem het ronde raam genaamd “De Haarlemse Stedenmaagd”, alsmede een serie ramen voor het voormalig stadhuis te Boskoop. Van deze ramen zullen afbeeldingen worden tentoon­gesteld.

De organisatie van de tentoonstelling is in handen van de werkgroep Gerbrands, van de Historische Vereniging Haerlem.

Uit de werkgroep Hendrik van den Eijnde In 2019 organiseerden de Historische Vereniging Haerlem en de Historische Vereniging Heemstede-Bennebroek in het ABC Architectuurcentrum een tentoonstelling over beeldhouwer Hendrik van den Eijnde, met aandacht voor zijn werk aan het Scheepvaarthuis in Amsterdam. Nu verschijnt een boek over dit bijzondere gebouw, gebaseerd op kunsthistorisch onderzoek door Louise de Blécourt, conservator van het Scheepvaarthuis. Zij beschrijft het ontstaan van de architectuur, beeldhouw- en glaskunst (o.a. van Willem Bogtman) in een rijk geïllustreerd naslagwerk met bijna 400 afbeeldingen en enkele QR-codes met aanvullend beeldmateriaal. Ook verkrijgbaar in een gesigneerde, genummerde oplage via de website of met een mail naar louise@blecourtdesignmanagement.nl. Het Scheepvaarthuis, ontworpen door Joan Melchior van der Meij (1878–1949), werd gebouwd vanaf 1913 voor zes scheepvaartmaatschappijen. Met bijdragen van o.a. Michel de Klerk, Piet Kramer, Hendrik van den Eijnde, Hildo Krop en Willem Bogtman groeide het uit tot het eerste gebouw in de stijl van de Amsterdamse School. Het rijk gedecoreerde pand aan de Prins Hendrikkade, nu hotel, blijft een bron van inspiratie. Het boek Het Scheepvaarthuis. Eerste gebouw van de Amsterdamse School verscheen op 20 oktober 2025 bij WBOOKS (€ 34,95, hardcover, 256 pagina’s) Vormgeving: Taco Zwaanswijk (Stainlessmedia) fotografie: Hessel Waalewijn. Met dank aan: Jaap Harten Fonds – De Gijselaar-Hintzenfonds – Hendrik Muller Fonds – NLhave

Opgegraven botmateriaal    Lezing 26 november Het luxueuze leven van edelen en jonkvrouwen op Huis ter Kleef en wat opgegraven dierlijke resten daarover vertellen   Afdeling Kennemerland van de AWN –de Nederlandse Archeo­logie­ver­eni­ging– organiseert samen met de Archeologische Werkgroep Haarlem e.o. en het Archeologisch Museum Haarlem een lezing over het luxueuze leven van edelen en jonkvrouwen op Huis ter Kleef en wat opgegraven dierlijke resten daarover vertellen. De lezing wordt verzorgd door Kinie Esser, zelfstandig ondernemer en werkzaam bij archeo­zoö­lo­gisch onder­zoeks­bu­reau Archeoplan Eco. De lezing wordt mede georganiseerd ter gelegenheid van 780 jaar Haarlem. Wanneer: woensdagavond 26 november, aanvang 20.00 uur (zaal open om 19.30 uur) Waar: Archeologisch Museum Haarlem, Grote Markt 18 K, Haarlem (onder de Vleeshal) Aanmelden: Deelname is gratis. U kunt zich aanmelden (verplicht) voor de lezing via: aanmeldenarcheologie@outlook.com

Dierlijke resten Tegenwoordig is het kasteel Huis ter Kleef in Haarlem een ruïne. Maar ooit was het decor voor een adellijk levensstijl, met privileges op jacht en valkerij en feestbanketten in luisterrijke zalen. Bijna 65.000 (!) opgegraven stukken zijn in de afgelopen jaren door Archeoplan Eco onderzocht. Ze zijn van minstens 134 verschillende diersoorten die niet alleen vertellen over de copieuze feestmalen, maar ook over de dagelijkse kost. Het zijn tevens de resten van succesvolle jachtpartijen, de roofvogels die daarbij werden gebruikt en de prooien die werden gevangen. Die prooien laten zien dat er specifieke gewoonten bestonden bij de jachtpraktijken. Afval Overal in en rond het kasteel is afval terechtgekomen. En omdat geen afvalberg hetzelfde is krijgen we een idee hoe het kasteel werd bewoond en welke activiteiten op de verschillende locaties hebben plaatsvonden. Veel afval is afkomstig van voedsel. Het biedt daardoor ook een inkijkje in de manier waarop maaltijden werden bereid en hoe ze werden opgediend. Opgraving Dit alles zijn we te weten gekomen door de systematische en intensieve opgraving die door de Archeologische Werkgroep Haarlem e.o. (AWH) is uitgevoerd. Die bijzondere prestatie was voor de Rijksdienst Cultureel Erfgoed aanleiding om het archeozoölogisch onderzoek te financieren. Kinie Esser Is in 1992 afgestudeerd in de Ecologische Archeologie aan de Universiteit van Amsterdam. Sindsdien is ze als zelfstandig ondernemer werkzaam bij het archeozoölogisch onderzoeksbureau Archeoplan Eco. Vanaf 1998 werkt zij samen met Joyce van Dijk. Inmiddels heeft Kinie ruim 30 jaar ervaring met onderzoek aan skeletresten van zoogdieren, vogels en vissen, afkomstig uit honderden vindplaatsen uit Nederland en België, daterend van de vroege steentijd tot in de vorige eeuw.

Binnenkort verschijnt er weer een nieuw boek van de Vereniging: Haarlem verandert. Het biedt een rijk geïllustreerd overzicht van de Haarlemse stedenbouw en architectuur tussen 1965 en 1995, de Post 65-periode. Een periode die verrassend divers was in vorm, stijl en uitstraling. Het was een turbulente tijd waarin het gemeentebestuur zich geconfronteerd zag met de grote opgaven van de stadsvernieuwing in de Oude Stad en negentiende-eeuwse wijken. Het is ook de tijd van de bouw van nieuwe woonwijken: Meerwijk, Molenwijk en Zuiderpolder, maar ook de Waarderpolder onderging een metamorfose. Dat ging niet zonder slag of staat. Wat er allemaal gebeurde en tot welke resultaten dat heeft geleid, wordt in het boek – gemaakt door vier leden van de Werkgroep Gebouw en Omgeving - uitgebreid beschreven. Een boek over een recente en rijke geschiedenis van Haarlem, dat interessant is voor elk lid van de Vereniging. De feestelijke presentatie van het boek 'Haarlem verandert, Post 65-stedenbouw en architectuur' vindt plaats op 27 november om 20.00 uur in – heel toepasselijk – de Post 65-creatie van Wiek Röling: de openbare bibliotheek in Haarlem-Noord, Planetenlaan 170. Aanmelden voor de presentatie kan door ons een aanmeldingsmail te sturen. Het aantal plaatsen is beperkt, dus mocht je na je aanmelding toch niet komen, meld je dan weer af zodat iemand anders wel aanwezig kan zijn. De bijeenkomst duurt ongeveer 1 uur. Na afloop zijn er non-alcoholische consumpties.    Het boek is na de presentatie te koop voor leden tegen de reduceerde prijs van € 17,50 (winkelprijs € 19,95). Kunt u de presentatie niet bijwonen dan kunt het boek ook bestellen door ons een mail te sturen. Uw boek is dan af te halen bij De Hoofdwacht (controleer zelf de openingstijden).   Boek bestellen

Haerlem Nieuws is een twee-maandelijkse uitgave van de Historische Vereniging Haerlem Contact   Algemeen   Redactie   De website   Ledenadministratie   Afmelden Nieuws   Lid worden Historische Vereniging Haerlem Postbus 1105, 2001 BC Haarlem De Hoofdwacht, Grote Markt 17 Haarlem 023 5345422