HAERLEM NIEUWS   mei / juni  2026   Historische Vereniging Haerlem voor een online versie: klik hier

Uit De Hoofdwacht     Mei / Juni 2026 De voorbereidingen voor de opening van de Hoofdwacht in ons jubileumjaar zijn in volle gang. Met de openstelling van ons gebouw starten de activiteiten in het kader van ons 125-jarig jubileum daadwerkelijk. Achter de schermen is er al veel gebeurd om 2026 een mooi lustrumjaar te maken en wordt nog een laatste hand gelegd aan enkele activiteiten in het najaar. Op zaterdag 2 mei hebben wij ’s ochtends in de Tademakamer als eerste activiteit de jubileumkrant gepresenteerd. Deze krant, samengesteld door Willem Brand, geeft een mooi overzicht van onze vereniging en besteed aandacht aan bijzondere plekken en gebouwen in onze mooie stad. Lees verder

Jubileum krant     Als vermeld in de column "Uit De Hoofdwacht" van onze voorzitter Martin van Bleek hebben wij, in het kader van 125 jaar Historische Vereniging Haerlem, 2 mei j.l. als eerste activiteit de jubileumkrant gepresenteerd. Een voorproefje van deze krant kunt u hier bekijken.    Alle leden krijgen een exemplaar van de krant. Deze liggen op alle gebruikelijke plekken waar de Hofjeskrant te vinden is en uiteraard in de Hoofdwacht. Mocht u niet in de gelegenheid zijn uw krant ergens te halen, laat ons dat dan via info@haerlem.nl (inclusief uw adres) even weten en dan wordt de krant samen met het Jaarboek 2025 bezorgd.

         

De Hannie Schaft-cel (cel 55) is vrij toegankelijk tijdens de openingstijden van de Koepel: maandag t/m zondag van 09.00 tot 01.00 uur. Christel Bouwmeester is sinds 2022 lid van de Historische Vereniging Haarlem en maakt momenteel, samen met Gerard Moolenaars, Has Kuijpers en Herni Spijkerman, deel uit van de projectgroep Roelf Gerbrands.       Heringerichte Hannie Schaft-cel in de Koepel Haarlem   In de voormalige Koepelgevangenis Haarlem is sinds maart jl. de vernieuwde cel ter nagedachtenis aan Hannie Schaftopengesteld voor publiek. In het gerenoveerde complex was altijd al ruimte voor haar verhaal, maar dit heeft nu een prominente plek gekregen. De cel is zo ingericht dat bezoekers van alle leeftijden worden meegenomen in het leven van deze jonge vrouw, die vanuit een sterk rechtvaardigheidsgevoel besloot zich tijdens de Tweede Wereldoorlog aan te sluiten bij het verzet. In opdracht van Cultuurkoepel en de Nationale Hannie Schaft Stichting hebben beeldend kunstenaar Christel Bouwmeester (ontwerp), theatermaker Liesbeth Rood (research en tekst) en Charlotte Schot (projectmanagement NHHS) de nadruk gelegd op de mens achter het heldendom. Zij tonen een meisje zoals zovelen, met de onzekerheden die daarbij horen — zowel tijdens haar verzetswerk als in haar laatste weken in gevangenschap.

Zijlweg 116 drukt een stempel op de geschiedenis van Haarlem     De geschiedenis van het dubbele woonhuis aan de Zijlweg, gebouwd in 1933, is onlosmakelijk verbonden met de rijke Haarlemse historie. Achter het woonhuis bevinden zich ateliers en werkruimtes die ooit deel uitmaakten van een stempelfabriek — een plek waar ambacht en creativiteit samenkwamen. Door de jaren heen zijn verschillende markante namen en bewegingen met dit pand verbonden geweest. Zo speelden onder andere woningbouwvereniging Rosehaghe, architect J.B. van Lochem, dichter Lennaert Nijgh, kunstenaar Jolanda Prinsen en zelfs invloeden van de Dada-beweging een rol in de geschiedenis van deze plek. Zij vormen samen een kleurrijk geheel binnen het culturele weefsel van Haarlem. Al bijna een eeuw hangt er rond dit pand een sfeer van creativiteit en kunstzinnigheid — iets wat kenmerkend is voor de stad zelf. Ook het bedrijf en oprichter Jilles Albertus Dal genoten destijds aanzienlijke bekendheid binnen de Haarlemse nijverheid, en droegen bij aan de levendige bedrijvigheid van de omgeving. Meer informatie over deze bijdrage van Ton Apon

Bezichtigingen door en voor de Historische Werkgroep.   De drie wandelingen van het laatste jaar: Respectievelijk Begraafplaats Kleverlaan, Grote Bavokerk en Zuiderhout   Naast het onderzoek dat de Historische Werkgroep Haarlem verricht worden er ook regelmatig wandelingen en bezichtigingen door en voor de leden georganiseerd. Het laatste half jaar is de werkgroep drie maal op pad geweest: Begraafplaats Kleverlaan: Op 3 november 2025 werd de Algemene Begraafplaats Kleverlaan bezocht. Tijdens de rondleiding, verzorgd door Corry Groesbeek, Klaas de Jong en Arjan Vink op deze historische begraafplaats in Haarlem-Noord, werden de graven van vele bekende Haarlemmers bezocht. Grote Bavokerk: 3 maart 2026 hebben we een bezoek gebracht aan de Grote of St. Bavo kerk aan de Grote Markt. Peter Kuijt, koster en beheerder van de kerk, nam ons via nauwe trappen en doorgangen mee naar de zolder en toren van de kerk. Zuiderhout: Op 13 april 2026 vertelde Klaas de Jong over het ontstaan en de verdere ontwikkeling van de buurt Zuiderhout (incl. Tuinwijk-zuid) in het Haarlemmerhoutkwartier. Interesse gekregen in de activiteiten van de Historische Werkgroep? Wordt lid en doe mee!  janboelhouwer62@gmail.com

Jonge muggen op bezoek bij het Corrie ten Boomhuis     Omdat we samenwerken met andere instellingen voor Museum Nachtkids leerden we Maaike kennen. Zij nodigde ons uit om een rondleiding en achter de schermen te zien wat zij voor kinderen doen. Verbazingwekkend waren de meeste van ons er nog niet eerder geweest, terwijl het gratis te bezoeken is. Je moet alleen online reserveren. Het verhaal van Corrie ten Boom is bewonderenswaardig. Haar geloof en opvoeding heeft haar zoveel vertrouwen gegeven dat zij veel mensen heeft kunnen helpen om onder te duiken voor het Duitse geweld. En nadat zij verraden was en een concentratiekamp heeft overleefd kreeg zij de kracht om haar verhaal de wereld in te brengen. Het huis is compleet ingericht zoals het in oorlogstijd was inclusief de schuilplaats waar zij de onderduikers kon laten “verdwijnen”. Je kan de ruimte zelf ervaren achter een kast en een speciaal geplaatste muur in haar slaapkamer. We raden iedereen aan om een rondleiding te reserveren en het huis te bezoeken. Meer informatie over het Corrie ten Boomhuis vindt u hier.

Haerlem lustrumreis Gent vrijdag 23 en zaterdag 24 oktober 2026     De Vereniging Haerlem biedt tijdens het lustrumjaar haar leden de mogelijkheid van een 2-daags bezoek aan de stad Gent in Vlaanderen. De heilige Bavo is een verbindend element met Haarlem, maar ook stadsbouwmeester Lieven de Key was uit Gent afkomstig voordat hij in Haarlem actief werd. Gent is een veelzijdige stad, met musea, monumenten en een binnenstad (‘De Kuip’) die een bezoek meer dan waard is. En in 2026 viert Gent het 450-jarig bestaan van de Pacificatie van Gent. Inhoudelijk staat tevens een uitwisseling met de Gentse erfgoedvereniging centraal en enkele rondleidingen door en langs verschillende interessante plekken, waarbij uiteraard de St. Baafskathedraal niet ontbreekt. De lustrumreis vindt plaats op vrijdag 23 en zaterdag 24 oktober 2026, met zowel een aantal gezamenlijke onderdelen als ruimte voor eigen invulling. Het programma is hieronder vermeld. Naast vervoer v.v. per touringcar is er een overnachting, waarbij verblijf in een hostel of in een hotel in verschillende prijsklassen mogelijk zijn. Het streven is de eigen bijdrage van de leden te houden op 125 euro per persoon. Dit is exclusief de overnachting, met de keuze tussen een slaapplek in een hostel (regelt de Vereniging Haerlem) of een hotel (meerdere opties, dan zelf te boeken). Inclusief zijn: de busreis per touringcar van ZDS (waar de Vereniging Haerlem eerder mee naar Angers geweest is) een gezamenlijke lunch en diner op de vrijdag een inhoudelijke uitwisseling met de Gentse erfgoedvereniging; twee rondleidingen (op vrijdag en zaterdagochtend) Overige kosten zoals entreetickets, drankjes en de maaltijden op de zaterdag voor eigen rekening! Aanmelden voor leden graag vóór maandag 1 juni a.s. via deze link:  Er is plek voor 50 deelnemers, met een minimumaantal van 35. Graag bij de aanmelding aangeven of er gebruik gemaakt wordt van een plek in het hostel of dat de overnachting zelf geregeld wordt. Namens het bestuur en de werkgroep lustrum 2026, Mariska en Patrick  Klik hier voor een overzicht van de hotels en verdere informatie

Lezingen     Roze en regenboog: COC en kunst daaromheen in Haarlem   Historisch Café 1 juni   Om het tachtigjarig bestaan van het COC in 2026 te vieren, staat het Historisch Café van maandag 1 juni 2026 in het teken van de regenbooggemeenschap. In 1946 werd in Amsterdam de belangenorganisatie van lhbti+ personen opgericht. Dertig jaar later, in 1976, werd de afdeling Kennemerland in het leven geroepen. Historicus Hans van Felius vertelt over het onderzoek dat hij deed in het archief van de Haarlemse zedenpolitie, waarin een eerste poging tot de oprichting van een lokale afdeling voorkomt. Maaike Rikhof, conservator moderne kunst bij het Frans Hals Museum, verzorgt de tweede lezing. In 2024 besteedde het museum met de tentoonstelling The art of drag aandacht aan drag vanuit een kunsthistorisch perspectief. Want drag – het uitdagen van heersende gendernormen door kleding en/of make-up – zien we overal. Rikhof laat zien dat het ook voor kunstenaars een geliefd onderwerp was en is.  De lezing wordt gehouden 1 juni 20:00 in het Noord-Hollands Archief Jansstraat 40 (inloop 19:30) aanmelden en meer informatie       De laatste dagen van de Barbarij   Door Erik de Lange   Tot 1815 waren Europese zeevaarders hun leven op de Middellandse Zee niet zeker. Noord-Afrikaanse zeerovers maakten er de wateren onveilig, ook voor schepen onder Nederlandse vlag. Niet alleen kaapten zij de ladingen, ook konden de zeelui eindigen als slaven in Algiers, Tunis of Tripoli. Na Napoleons ondergang trokken de Europese staten gezamenlijk ten strijde tegen die Barbarijse zeerovers. Hun interventie zou de Middellandse Zee voorgoed veranderen. Nederland speelde hierbij een vrijwel vergeten rol. Daarin namen mondige kapiteinsvrouwen uit Vlaardingen, commandanten van de Koninklijke Marine en angstige Amsterdamse kooplui het voortouw. In de laatste dagen van Barbarij volgt Erik de Lange hun koers langs bombardementen, desastreuze zeeslagen, wankele allianties en het begin van de 19de-eeuws koloniale expansie. Europa’s streven naar veiligheid op zee, bleek langs de Barbarijse kust het begin van een verwoestend imperialisme. 21 mei 20:00 - 23:00 De lezing wordt gehouden in Sociëteit "Vereeniging" Zijlweg 1 aanmelden en meer informatie

Podcast over post65 jaren een interview met de schrijvers van 'Haarlem verandert'     't Sant erover brengt nieuwe podcast uit Haarlem zoals we het vandaag kennen, is voor een groot deel gevormd in de periode na 1965. In deze aflevering duiken we in die ‘Post 65’-jaren: een tijd van grote veranderingen. Samen met de auteurs van Haarlem Verandert verkennen we hoe sloop plaatsmaakte voor stadsvernieuwing, hoe nieuwe wijken als Meerwijk en Molenwijk ontstonden, en waarom juist deze relatief jonge architectuur vandaag de dag zo bepalend, én soms omstreden, is. Deze en oudere podcasts beluistert u hier.

Het lezen waard     Nieuwe biografie over Haarlemmer Jacob van Campen (1596 - 1657) Eindelijk verschijnt er een boek over deze beroemde Haarlemse architect, decorateur en schilder. Hier, in de Spaarnestad, kreeg Van Campen zijn schildersopleiding en hij woonde er zijn halve leven. Hij groeide uit tot een van de culturele smaakmakers van de zeventiende eeuw en werkte voor vorsten en regenten. In Haarlem ontwierp hij het landhuis Elswout, de Nieuwe Kerk en de Vredestempel. Echt beroemd is hij geworden met zijn ontwerp van het Mauritshuis in Den Haag, het Paleis op de Dam en zijn decoraties van de Oranjezaal van Huis ten Bosch. Maar zijn band met Haarlem hield hij in stand: bij veel opdrachten betrok hij schilders en architecten uit zijn geboortestad, onder wie Pieter Saenredam, Pieter Post en Salomon de Bray. De tweede helft van zijn leven woonde en werkte hij in Amersfoort. In dit vlot geschreven en fraai geïllustreerde boek laat de auteur zien dat Van Campen uitblonk als architect en decorateur en een ereplaats verdient in het verhaal over de Nederlandse zeventiende-eeuwse cultuurgeschiedenis. Jacob van Campen, Schilder en architect. Uitgegeven door Stichting Flehite Publicaties 116 pagina’s, € 19,90, ISBN 978-90-8354-996-5) Het boek is te te koop bij de Haarlemse boekhandels, bij Blokker in Heemstede, en op de website van de Stichting Flehite Publicaties

De ‘koepeltrilogie’     Drie avonden in het kader van 125 jaar Koepel en 125 jaar HVH. De Historische Vereniging Haerlem en de Koepel bestaan dit jaar 125 jaar. Het lustrum van de HVH wordt het hele jaar gevierd met diverse activiteiten. We organiseren o.a. 3 avonden over misdaad en straf, met de focus op de Koepel en Haarlem.  2 juni 2026:   Misdaad en Straf in Haarlem (1245 - nu - )   Een lezing door Paul Nieuwbeerta; hoogleraar Criminologie aan het Instituut voor Strafrecht en Criminologie van de Universiteit Leiden. In deze lezing staan de belangrijkste historische vragen over misdaad en straf in Haarlem centraal. Zo wordt besproken hoe de aard en omvang van criminaliteit zich door de tijd heen hebben ontwikkeld, hoe opvattingen over wat als misdaad geldt zijn veranderd, en hoe ideeën over de oorzaken van criminaliteit in de loop der eeuwen zijn verschoven. Daarnaast komt aan bod hoe de aanpak van misdaad – van opsporing en vervolging tot bestraffing – ingrijpend is hervormd. Daaruit blijkt dat Haarlem in de loop van de tijd zowel minder crimineel als humaner is geworden. Waar vroeger relatief veel misdaad voorkwam en verdachten werden gepijnigd, terwijl veroordeelden zware en vaak lichamelijke straffen ondergingen, is het misdaadcijfer tegenwoordig aanzienlijk lager. Haarlemse strafzaken worden nu doorgaans afgehandeld met maatregelen zoals HALT, boetes, gevangenisstraffen en TBS.  8 september 2026:   Avond over de geschiedenis van de Koepel als gevangenis   Hoe was het leven in de Koepel als gevangenis, van 1902 tot 2016, belicht vanuit het oogpunt van zowel een gevangene, een oud-bewaarder en een directeur, met lezingen en een rondleiding. De Koepel als strafgevangenis met het panopticumprincipe. Gevangenen in cellen, die geen contact met elkaar mochten hebben om orde en tucht te kunnen handhaven. Latere ontwikkelingen van resocialisering waarbij ook diverse renovaties plaatsvonden.   27 oktober 2026:   Avond over de architectuur van de Koepel.   Lezingen over architectonische aspecten van de bouw in 1899 en de verbouwing in 2020. Over de bouw van het Panopticonmodel en de ideeën achter de herbestemming in de huidige vorm. Wat kwam er bij kijken om zo’n enorme koepel te bouwen, eind 19e eeuw? Waarom staat de koepel op deze plek? Wat te doen met dit gebouw, na de sluiting van de gevangenis begin 21e eeuw? Hoe kon de Koepel worden getransformeerd naar een gebouw dat voldoet aan de huidige normen? Hoe is de Koepel zo’n unieke ontmoetingsplek geworden, die ruimte biedt aan meer dan 100 ondernemingen en creatives, 1.000 m² co-workingspace en honderden studenten. Met een rijke programmering van film, cultuur, events, een pas geopend hotel en twee horecagelegenheden?    De lezingen vinden plaats in de Koepel, Koepelplein 1 2031 WL Haarlem De avonden starten 20.00 uur (inloop 19.30). Combiticket voor de 3 avonden: leden €25,- Niet leden € 30,- Aparte toegang per avond: leden €10,- Niet leden € 12,50 Alle avonden inclusief koffie/thee en een drankje na afloop. Aanmelden kan met de QR-code in de afbeelding of hier

STICHTING GEVELTEKENS VERENIGING HAERLEM     Magdalenahof Zo op het oog hebben de wintermaanden niet veel zichtbaar nieuws opgeleverd. Maar …….. er is evengoed wel het nodige werk verzet. Alleen hebben we nog niet alle neuzen de goede kant op staan zoals voor het Magdalena hof. Hier is na veel vijven en zessen wel de plek rond waar de Toren- c.q. de Galmstenen moeten worden geplaatst, maar we zijn het nog niet intern eens over de uitvoering van het infobord. Er bestond namelijk ook de hoop dat we nog een kanonskogel zouden krijgen, welke bij het afbreken van het oude klooster in de dertiger jaren op het terrein was gevonden. Helaas ging dat niet door maar wie weet krijgen we de kogel in een later stadium en dan is er altijd nog wel een plekje voor te vinden. We zetten nu alles op alles om de drie galmstenen binnenkort in de Magdalenastraat te gaan plaatsen.

Stephensonstraat Marco Dorst van Slokker Bouwbedrijf stuurde mij een leuk mailtje met foto’s dat zij de mooie gevelsteen van Thé Tjong-Khing al gedeeltelijk hadden ingemetseld in de nieuwbouw van de Stephensonstraat. Kon gelukkig ook gelijk gaan kijken, want dit is toch om met Thé Tjong-Khing te spreken De Kers Op De Taart. Heb dan ook gelijk Khing op de hoogte gebracht en die was net als ik bijzonder verguld hierover.

Warmoesstraat 18 – DIT STOND HIER IN OUDE TIJDEN Het pand heeft dit jaar een paar maanden in de steigers gestaan voor onderhoud aan de gevel. In de gevel zitten links en rechts een paar hele fraaie leeuwenmaskers. In het midden zit een gevelsteen met daarop een afbeelding van het oude Karmelietenklooster en de tekstbalkjes ANNO en 1906 en in het midden "DIT STOND HIER IN OVDE TIJDEN". Het is jammer dat deze niet meteen mee zijn gerestaureerd.

Historische Vossenjacht   6 september 13.00 - 15.00 uur   Vanaf de Hoofdwacht een speur- speltocht door de binnenstad. Voor iedereen die Haarlem op een andere manier wil leren kennen. Gericht op jeugd van 4-12 jaar samen met nieuwsgierige (groot)ouders. Kom, wandel, zoek en vind historische personen die ieder een eigen verhaal vertellen uit hun tijd. Zo hoor je de leukste weetjes uit het rijke verleden van Haarlem. Zet alvast de datum in je agenda, inschrijven kan binnenkort via de website. De werkgroep Jonge Muggen Historische Vereniging Haerlem

Haerlem Nieuws is een twee-maandelijkse uitgave van de Historische Vereniging Haerlem Contact   Algemeen   Redactie   De website   Ledenadministratie   Afmelden Nieuws   Lid worden Historische Vereniging Haerlem Postbus 1105, 2001 BC Haarlem De Hoofdwacht, Grote Markt 17 Haarlem 023 5345422