HAERLEM NIEUWS   maart / april  2026   Historische Vereniging Haerlem voor een online versie: klik hier

Uit De Hoofdwacht     Maart / April 2026 Het is alweer maart, maar het gezegde ‘maart doet wat hij wil’ is zeker van toepassing. Enerzijds probeert het voorjaar er nu al doorheen te komen, met overvolle terrassen als gevolg, anderzijds is het op sommige dagen nog steeds winterjassenweer. Sinds de laatste editie van het Haerlem Nieuws hebben wij helaas afscheid moeten nemen van drie mensen die veel voor onze vereniging hebben betekend: onze voormalige burgemeester en erevoorzitter Jaap Pop, onze vorige penningmeester Alex Leuverink en Alex Barker, jarenlang lid van de werkgroep Gebouw en Omgeving. Wij zijn hen als vereniging dankbaar voor alles wat zij voor de Historische Vereniging Haerlem en onze stad hebben gedaan. Mogen zij rusten in vrede. Lees verder

         

Documentaire "Haarlem in Oorlogstijd" in de maak     Documentairemaker Sander van Weert maakt een film over Haarlem tijdens de Tweede Wereldoorlog. Gezocht wordt nog naar verhalen, foto- of filmmateriaal dat geschikt is voor deze film. Heb- of ken jij een verhaal dat ook in deze film hoort? Of misschien wel foto- en of filmmateriaal? Neem dan contact op via: Haarlemwo2@gmail.com De stemmen van toen worden stil. Steeds minder mensen kunnen uit eigen ervaring vertellen hoe het was om in Haarlem te leven tijdens de Tweede Wereldoorlog. Met de documentaire “Haarlem in Oorlogstijd” willen de makers de allerlaatste getuigenissen vastleggen, voordat ze voorgoed verdwijnen en hiermee een zo compleet mogelijk document achterlaten voor toekomstige generaties. Om dit te realiseren moet er de komende maanden nog veel werk worden verzet. Hiervoor is nog geld nodig. Voor de uren die gemaakt worden maar ook om bijvoorbeeld animaties van kaarten en tijdslijnen te maken. Hiervoor is crowdfunding opgezet. De boodschap van deze documentaire is actueler dan ooit. Wat toen gebeurde; vervolging, uitsluiting, onderdrukking, kan opnieuw gebeuren. In een wereld waarin haat, discriminatie en oorlog nog steeds bestaan, wil men laten zien hoe snel onrecht kan groeien, en hoe belangrijk het is om tegen onrecht op te blijven komen. Deze documentaire moet voor iedere Haarlemmer vrij toegankelijk worden. Specifiek richten ze deze film op het middelbare onderwijs zodat de film mee kan worden genomen in de lesstof van het eerste en tweede jaar. Na het kijken moet er een compleet beeld ontstaan van alle gebeurtenissen tussen 1940 en 1945. Deze film is een samenwerking tussen documentairemaker Sander Van Weert en Stichting CultuurKoepel. De Koepel in Haarlem waar deze stichting onderdeel van is, is de plek waar verzetsheld Hannie Schaft in 1945 gevangen zat vlak voordat zij in de duinen bij Overveen gefusilleerd werd. De film zal op 4 mei in première gaan in de Koepelbioscoop in Haarlem als eerbetoon aan de stad, haar inwoners en hun verhalen. De 25 mooiste donaties krijgen twee tickets voor deze première! “Haarlem in Oorlogstijd” is meer dan een film. Het is een getuigenis, waarschuwing en eerbetoon in één. De makers maken deze documentaire nu, omdat het nu moet, omdat de stemmen van de laatste getuigen anders voorgoed zullen zwijgen. Ze maken hem ook, omdat ze zien dat de wereld nog steeds worstelt met onrecht, uitsluiting en haat. Zoals Hannie Schaft zei: “Ik schiet niet voor mijzelf. Ik schiet voor de rechtvaardigheid. ” En zoals Corrie ten Boom getuigde: “Licht is sterker dan de duisternis.” Hun woorden vormen het hart van deze film, een hart dat klopt voor vrijheid, menselijkheid en herinnering. Help mee om de geschiedenis van Haarlem levend te houden. Doneer, deel dit project, en geef de verhalen van toen een stem in het nu. Meer informatie: www.Haarlemwo2.nl

GLUREN BIJ DE BUREN: DE JONGE MUGGEN ONTHULLEN HET WARE VERHAAL   Maar liefst 80 mensen bezochten op zondag 1 februari De Hoofdwacht om te gluren bij de buren: wat is de ware geschiedenis over Laurens Janszoon Coster? Wat is er sinds de onthulling van zijn standbeeld in 1856 waar en niet waar gebleken van de verhalen? Het gezelschap Geschiedenis Met Een Twist maakte een einde aan een illusie van veel bezoekers. Een mooie manier om Haarlemse geschiedenis te beleven! Het programma Stadsmakers bood op vrijdag 13 februari aan leerlingen van de Dreefschool tijdens een wandeling rond de Grote Kerk een mooi stuk geschiedenis aan. Zij kwamen vier historische figuren tegen: een nicht van graaf Willem II, een bierbrouwster, een stovenzetster en een visvrouw – Helma, Emmie, Andrea en nieuwkomer Judith bleken perfect hun rollen te kunnen vervullen. In een stad als Haarlem zijn vele, vele verhalen te vertellen…

Presentatie boek ‘Haarlem vestingstad’   Op 20-2-2026 is het nieuwe boek ‘Haarlem vestingstad’, onder grote belangstelling, aangeboden aan burgemeester Wienen, bij boekhandel De Vries Van Stockum.   In de 19e eeuw had Haarlem nog een flink aantal stadspoorten en waltorens. De meeste waren niet middeleeuws, maar na het Beleg van 1572-1573 herbouwd. Vanaf 1858 begon de sloop van deze verdedigingswerken. Het vrijkomende materiaal werd gebruikt voor woningbouw en de stadsentrees werden verruimd. Haarlem verloor zijn vestingstatus, waardoor de stad eindelijk kon uitbreiden. Dit boek geeft elke poort een eigen hoofdstuk met een overzicht van bouw, ver-woesting, herbouw en sloop. Zo ontstaat een helder beeld van de ontwikkeling van Haarlem als vestingstad door de eeuwen heen. Het is het negende deel uit de reeks Haarlem moet je zien. Met opnieuw weer een reeks pentekeningen van Sak van den Boom die alle poorten reproduceerde aan de hand van tekeningen, etsen en schilderen die in de loop der eeuwen van de Haarlemse vestingwerken zijn gemaakt. (hieronder de Janspoort) Haarlem moet je zien 9 - Haarlem vestingstad €20,00 ISBN/EAN: 978-908271108-0

Gezichten van het wereldberoemde Haarlemmermeer Een boek van Ralph van der Lans   Schilderij Jan van Goyen, Haarlemmermeer (1656), met rechts op de horizon nog zichtbaar de St. Bavokerk te Haarlem.   Laat u meenemen op een reis ‘Tussen fantasie en werkelijkheid’, naar de gelijknamige tentoonstelling over de Hollandse landschapschilderkunst van de zeventiende eeuw die in 1993 in de Lakenhal te Leiden werd gehouden. Dit boek van Ralph van der Lans neemt u mee op een rondvaart over het voormalige roemruchte Haarlemmermeer, gelegen tussen de steden Haarlem, Leiden en Amsterdam waar tijdens de Gouden Eeuw vele Hollandse Meesters actief waren. Schilders Jan van Goyen en Salomon van Ruysdael behoren tot de top van schilders van riviergezichten en hebben het Haarlemmermeer en haar directe omgeving meermaals op een prachtige wijze gecomponeerd op houten panelen afgebeeld. In musea en particuliere verzamelingen worden deze vensters op het verleden gekoesterd om hun artistieke, topografische en verhalende kwaliteiten. Niet alleen deze twee briljante schilders, maar ook een aantal andere Hollandse schilders hebben in hun schilderijen een belangrijke rol toebedeeld aan schepen en scheepvaart op Vondels ‘wrede Waterwolf’. Reis aan de hand van meer dan honderd schilderijen en schetsen van Hollandse Meesters via het Spaarne langs de oevers van het Haarlemmermeer om de dorpen, (voormalige) eilandjes, kerken en molens te bewonderen en laat u verrassen door schilders die meester waren in het vastleggen van het Haarlemmermeer door de seizoenen heen met prachtige combinaties van licht, lucht en water. Een reis met ‘foto’s’ en lokale wetenswaardigheden over lang vervlogen tijden op soms woelige baren, door weer en wind, die hopelijk ook uw fantasie zal prikkelen. Het boek is als PDF gratis te downloaden vanaf onze site!

STICHTING GEVELTEKENS VERENIGING HAERLEM (SGVH)     Onze stichting is achter de schermen volop actief, ook al is dat niet altijd direct zichtbaar. Gelukkig zien we in Haarlem – en zelfs bij de gemeente – dat er steeds meer aandacht komt voor onderpuien en graffiti. Zo krijgen het Da Vinciplein en de Albert Schweitzerlaan beide een grote mural. Ook bij het Magdalena Klooster wordt stap voor stap toegewerkt naar het moment waarop de Galmstenen geplaatst kunnen worden. In dit kader delen wij graag een mooi artikel uit "HEEM-EL", het kwartaalblad van de Heemkundekring Jan uten Houte (Etten-Leur), getiteld: “De redding uit drukkerij De Spaarnestad te Etten-Leur” door Toon Vissers. Daarnaast hebben we de financiering rond gekregen voor het herstel van een oud gevelopschrift in de Pieter Kiesstraat. De werkzaamheden kunnen naar verwachting in het voorjaar van start gaan. Ook Stichting Historisch Schoten blijft in 2026 actief. Ton van Beelen heeft vastgelegd waar de stichting zich dat jaar voor wil inzetten, al dan niet samen met de SGVH. Deze omschrijving treft u hierbij aan. Onze secretaris Martin Scheringa zit eveneens niet stil. Op de website vindt u weer nieuwe A4-publicaties van zijn hand. Stichting Historisch Schoten Stichting Historisch Schoten is in 2003 ontstaan uit een werkgroep en zet zich sindsdien in voor het bevorderen van kennis en belangstelling voor het verleden van Haarlem-Noord, het voormalige grondgebied van de gemeente Schoten. Een van de kerntaken van de stichting is het behoud van wat nog resteert van het oude dorp, in de ruimste zin van het woord. In de Franse tijd (1798) werd de gemeente gevormd door het samengaan van zeven rechtsgebieden (heerlijkheden). In 1815 werd deze formeel aangeduid als 'Schoten en Gehuchten'. Het gebied ten noorden van Haarlem was destijds een open, overwegend agrarisch landschap. Er liep een oude verbindingsweg over de zandrug in het westelijk deel: het Schotervoetpad. Deze voerde langs versterkte bebouwingen zoals Huis ter Kleef, Schoterbosch en Huis te Zaanen, en verder noordwaarts richting het kasteel van Willem I van Brederode en kasteel Oud-Haerlem in Heemskerk. Een bijzonder gebouwencomplex is te vinden aan de Schotersingel, met de St. Jacobskapel. Rond 1300 bevond zich hier een gemeenschap van leprozen, destijds buiten de stadsmuren. Tijdens het Beleg van Haarlem werden er Spaanse troepen gehuisvest. Lange tijd was dit een vergeten stukje Haarlem, waar in de 20e eeuw weeskinderen en ouderen een rustig bestaan leidden. Tegenwoordig is hier het Museum van de Geest gevestigd. In het gebouw zijn nog veel historische elementen aanwezig, zoals de oude gemetselde (dollen)cellen met zware deuren en de fraai gerestaureerde regentenkamer. De gevelsteen boven de oude ingang aan de Schotersingel komt in aanmerking voor herstel en een likje verf. In het gebied rond de Schoter- en Kloppersingel, met name in de Patrimoniumbuurt, zijn meerdere gevelstenen te vinden; veel huizen dragen er nog één in de gevel.

De kaatsbaan aan de Kleverlaan met de ruïne van het voormalige kasteel Huis ter Kleef, de 16e-eeuwse Schoterveense molen en Huis te Zaanen vormen al vele jaren blijvende historische elementen in het gebied. Het oude raadhuis van Schoten uit 1906 is momenteel aan het zicht onttrokken door steigers en steigernetten. De gevelsteen en de leeuwtjes zijn eerder al fraai gerestaureerd. Minder goed gaat het met de monumentale begraafplaats Sint Barbara uit 1892. De toren van de kapel is instabiel en er is sprake van veel achterstallig onderhoud. Dat is een zorgelijke situatie. In aanloop naar de herdenking in 2027 van 100 jaar samenvoeging met Haarlem – waarbij delen van Heemstede, Bloemendaal, Spaarndam en de volledige gemeente Schoten werden samengevoegd – wil Stichting Historisch Schoten in het jaar daaraan voorafgaand extra aandacht vragen voor de geschiedenis van het dorp Schoten, het huidige Haarlem-Noord. Ook verdwenen hofsteden, buitenplaatsen en boerderijen zullen onder de aandacht worden gebracht. Hopelijk kan in de periode tot 1 mei 2027 een begin worden gemaakt met het herstel van de van oorsprong 17e-eeuwse boerderij Noord-Akendam, gelegen in het uiterste noorden van Haarlem-Noord. Samen met Albert Heijn Marsmanplein is een tweede plaatjesverzamelboek uitgegeven over Haarlem-Noord en omgeving, getiteld “Een eeuw tussen verleden en heden”. De grote belangstelling hiervoor laat zien dat Schoten – zoals Haarlem-Noord nog altijd door velen wordt genoemd – nog volop leeft. Ton van Beelen Stichting Historisch Schoten

Haarlem in de Kijker     In 2025 is er een nieuwe werkgroep opgericht onder de welluidende naam Haarlem in de Kijker. Doel van de werkgroep is het verzorgen van lezingen bij verschillende instanties, denk daarbij bijvoorbeeld aan buurt- en verzorgingshuizen. Waarom een nieuwe werkgroep? Het secretariaat van de Historische Vereniging Haerlem ontving regelmatig de vraag of er iemand een verhaal over de stad kon komen vertellen. Daarom is het initiatief genomen wat mensen bij elkaar te zoeken om te ontdekken of we aan die vraag kunnen voldoen. Inmiddels is er in het Zocherhuis aan het Prinsen Bolwerk een lezing verzorgd over de drie generaties Zocher en volgt eind maart een verhaal over de vestingen van Haarlem in een buurthuis in het Ramplaankwartier. Momenteel worden er verschillende presentaties ontwikkeld. Natuurlijk een verhaal over de Haarlemse hofjes, maar ook over bijvoorbeeld De Haarlemmer Hout. Als er wat presentaties op de plank liggen kunnen we zelf actief naar buiten treden om een presentatie aan te bieden. Belangstellenden kunnen ook zelf met een onderwerp komen, er wordt dan op verzoek een presentatie gemaakt. Heb je interesse of ken je een instantie die interesse heeft? Astrid Zwart is de contactpersoon, je kunt ons bereiken via: haarlemindekijker@proton.me

Het lezen waard     Jacques della Faille   Handelaar op Italië, Spanje en Marokko 1549-1615 Auteur: Eric Wijnroks   De Haarlemse koopman Jacques della Faille voerde tussen 1585 en 1600 een intensieve correspondentie met zijn zwager en zakenpartner, de Leidse lakenhandelaar Daniël van der Meulen. Van zijn hand zijn enige honderden brieven bewaard gebleven. Deze gaan zowel over zijn persoonlijk leven als z’n handelsactiviteiten, met name gericht op Italië, Spanje en Marokko. Dit boek is dan ook in de eerste plaats een biografie. Daarin leren we Jacques kennen als een lastig en wantrouwend man die anderen dikwijls tot wanhoop dreef. Daarnaast is dit werk van belang voor de vaderlandse handelsgeschiedenis, vooral vanwege het tijdvak. Dat waren namelijk precies de pioniersjaren van de overzeese handel van de nog prille Nederlandse Republiek. Over deze periode is maar weinig bekend. De negotie met Marokko is zelfs nooit eerder onderzocht. Wijnroks verbindt op soepele wijze het leven van één enkele koopman met de grote economische veranderingen van die tijd. ISBN 9789464551945 €30,00       Dirck Volckertszoon Coornhert en Herman Herbers   Auteur: Kees Plaizier   De katholieke theoloog Dirck Volckertszoon Coornhert en de als dissident bekendstaande gereformeerde predikant Herman Herbers werden 450 jaar geleden door vertegenwoordigers van de toenmalige Gereformeerde Kerk voorzien van vele kwalificaties. Hiermee wilden zij hun ongenoegen tot uitdrukking brengen met de geloofsopvattingen van deze theologen. Termen als libertijn, drijfgeest en vrijgeest lijken eerder bedoeld te zijn als scheldwoorden dan dat zij de theologen moesten typeren. Deze vage termen zonder veel inhoud bleven desondanks lange tijd in gebruik om de mannen te etiketteren. Vanaf de negentiende eeuw zijn daar nog begrippen als rationalistisch voor Coornhert en vrijzinning en spiritualistisch voor beiden aan toegevoegd. Deze literatuurstudie beoogt de beeldvorming over Coornhert te doorbreken, vooral door uitspraken van een aantal auteurs te confronteren met de talrijke theologische publicaties van zijn hand. Ook de nog bestaande beeldvorming over Herbers wordt bijgesteld. ISBN 9789464551990 €35,00

Haerlem Nieuws is een twee-maandelijkse uitgave van de Historische Vereniging Haerlem Contact   Algemeen   Redactie   De website   Ledenadministratie   Afmelden Nieuws   Lid worden Historische Vereniging Haerlem Postbus 1105, 2001 BC Haarlem De Hoofdwacht, Grote Markt 17 Haarlem 023 5345422